Todobaadka 13aad ee uurka waa mid ka mid ah toddobaadyada ugu farxadda badan safarka uurka. Waa halkii aad ka dareemi lahayd in marxalad cusub bilaabatay. Saddexdii bilood ee hore (trimester-kii koowaad) ayaa dhammaanaya, jirkaagana wuxuu bilaabayaa inuu la qabsado isbeddellada waaweyn ee uurka. Calaamado badan oo ku dhibayay bilihii hore ayaa hoos u dhacaya, tamartiina si tartiib ah ayay u soo laabanaysaa.
Qodobkan wuxuu si faahfaahsan u sharxayaa waxa ka dhacaya todobaadka 13aad ee uurka: isbeddellada uurka, koriinka ilmaha, calaamadaha hooyada, daryeelka lagama maarmaanka ah, iyo talooyin kaa caawinaya inaad si kalsooni leh u sii waddo safarkan muhiimka ah.
Isbeddellada Uurka ee Toddobaadkan
Marka la gaaro isbuuca 13aad ee uurka, uurku wuxuu galayaa wejigii xasilloonida. Hormoonnadii kacsanaa ee sababi jiray lalabbo, daal xad-dhaaf ah, iyo isbeddel niyadeed ayaa bilaabaya inay dejiyaan. Tani waxay la mid tahay duufaan dabayl badan leh oo si tartiib ah u yaraatay, kadibna cirka oo ifaya.
Ilma-galeenka ayaa kor u sii kacaya, wuxuuna ka baxayaa miskaha, taasoo keenaysa in cadaadiskii kaadi-haysta yaraado. Taas micnaheedu waa inaad kaadida u aadi karto si ka yar sidii hore. Caloosha, inkastoo aysan weli aad u muuqan dumarka qaarkood, haddana waxay bilaabaysaa inay yeelato qaab yar oo la dareemi karo.
Xilligan, khatarta dhicista uurka (miscarriage) si weyn ayay hoos ugu dhacdaa, taasoo keenta in hooyooyin badan ay dareemaan deganaan maskaxeed. Waa waqtigii kalsoonida la heli lahaa, qorshayaal la sameyn lahaa, iyo in uurka loo arko safar la sii wadi karo si rajo leh.
Isbeddelladani waxay muujinayaan in jirkaagu si caqli leh ula shaqeynayo uurka, sida matoor si fiican u shaqeynaya oo horey u bartay xawaaraha ku habboon.
Heerka Koritaanka Ilmaha
Todobaadka 13aad ee uurka, ilmahaaga wuxuu qiyaastii le’eg yahay miro liin yar ama miro plum ah. Dhererkiisu wuxuu gaarayaa qiyaastii 7–8 sentimitir, miisaankiisuna waa dhowr garaam. Inkastoo uu weli yar yahay, qaabkiisu aad buu u caddaanayaa.
Madaxa, jirka, iyo lugaha ayaa si isku dheelli tiran u koraaya. Qoortu way sii xoogeysanaysaa, taasoo u oggolaanaysa inuu madaxa si tartiib ah u dhaqaajiyo. Tani waa horumar muhiim ah, maadaama bilihii hore madaxa uu ahaa mid si toos ah ugu dheggan jirka.
Ilmaha waxaa hareereeya dheecaan amniotic ah, kaas oo u shaqeeya sida barkin jilicsan, kana ilaaliya jug, isla markaana u oggolaanaya inuu si xor ah ugu dhaqaaqo gudaha ilmo-galeenka. Inkastoo aadan weli dareemin dhaqdhaqaaqiisa, haddana ilmahaagu waa mid firfircoon.
Koritaankani waa tusaale cad oo muujinaya sida nolol yar ay si joogto ah u dhiseyso nafteeda, talaabo talaabo, maalin kasta.
Horumarka Gudaha ee Ilmaha
Isbuuca 13aad ee uurka, horumarka gudaha ee ilmaha waa mid aad u xiiso badan. Xubnaha muhiimka ah sida wadnaha, kelyaha, beerka, iyo mindhicirrada ayaa bilaabay inay si hufan u shaqeeyaan, inkastoo ay weli koraan.
Wadnaha ilmaha ayaa garaacaya si joogto ah, dhiiggana wuxuu ku wareegayaa jirkiisa. Mindhicirradii hore ugu jiray xudunta ayaa hadda dib ugu laabanaya caloosha, taasoo muujinaysa in nidaamka dheef-shiidka uu sii bislaanayo.
Maskaxda ayaa si xawli ah u horumareysa, neerfayaashuna waxay bilaabayaan inay sameeyaan isku-xirro cusub. Tani waa sida shabakad isgaarsiin oo la dhisayo, halkaasoo farriimo cusub ay si joogto ah u socdaan.
Sidoo kale, seedaha iyo murqaha ayaa sii xoogeysanaya, taasoo u oggolaanaysa ilmaha inuu sameeyo dhaqdhaqaaqyo yaryar sida foorarsasho iyo kala bixis. Inkastoo waxaas oo dhan ay ka dhacayaan gudaha, waa tallaabooyin waaweyn oo dhisaya aasaaska caafimaadka ilmaha mustaqbalka.
Calaamadaha Guud ee Hooyada
Hooyooyin badan ayaa isbeddel wanaagsan dareema marka ay gaaraan todobaadka 13aad ee uurka. Lalabadii subaxnimo iyo matagii badnaa ayaa inta badan yaraada ama gebi ahaanba baaba’a. Tamarta ayaa soo laabaneysa, waxaana laga yaabaa inaad dareento rabitaan aad wax badan ku qabato.
Rabitaanka cuntada ayaa hagaagaya, inkastoo ay weli jiri karaan cuntooyin gaar ah oo aadan jeclaan. Daalka ayaa weli iman kara, laakiin ma aha kii xad-dhaafka ahaa ee bilihii hore.
Qaar ka mid ah hooyooyinka waxay dareemaan madax-wareer fudud ama calool-istaag, taasoo badanaa la xiriirta isbeddelada hormoonnada iyo dheef-shiidka. Sidoo kale, naasaha ayaa weli noqon kara kuwo xasaasi ah, inkastoo xanuunkoodu yaraaday.
Calaamadahani waa fariin jirkaaga ka timid oo sheegaysa inuu la qabsaday marxaladda cusub, sida qof horey u bartay hawl adag oo hadda ku qabta si sahlan.
Isbeddellada Jirka iyo Dareenka Hooyada
Marka laga soo tago calaamadaha jireed, isbeddelada dareenka ayaa sidoo kale muuqda. Todobaadka 13aad ee uurka, hooyooyin badan waxay dareemaan deganaan iyo niyad wanaag. Walwalkii hore ee la xiriiray bilowga uurka ayaa hoos u dhacaya.
Jirka ayaa bilaabaya inuu is beddelo si tartiib ah. Miisaanka ayaa laga yaabaa inuu kordho wax yar, calooshuna waxay yeelan kartaa qaab yar oo muuqda. Maqaarka qaarkii wuu ifi karaa, taasoo dad badani u yaqaaniin “iftiinka uurka.”
Dhanka dareenka, hooyadu waxay bilaabi kartaa inay si qoto dheer u dareento xiriirka ay la leedahay ilmaha caloosha ku jira, inkastoo aysan weli dareemin dhaqdhaqaaqiisa. Waa xiriir maskaxeed iyo qalbiyeed oo sii xoogeysanaya.
Isbeddelladani waa kuwo dabiici ah, waxayna muujinayaan in uurku uusan ahayn oo keliya isbeddel jir, balse sidoo kale uu yahay safar dareen iyo maskaxeed.
Daryeelka Hooyada ee Toddobaadkan
Daryeelka hooyada ee isbuuca 13aad ee uurka waa mid muhiim ah si loo ilaaliyo caafimaadka hooyada iyo ilmaha labadaba. Cunto nafaqo leh oo isku dheelli tiran ayaa door weyn ka ciyaarta. Cun khudaar, miro, borotiin, iyo cuntooyin ay ku badan yihiin fiitamiinnada iyo macdanta.
Biyaha cabitaankoodu waa lama huraan. Jirka uurka leh wuxuu u baahan yahay biyo dheeraad ah si uu u taageero wareegga dhiigga iyo dheef-shiidka. Isku day inaad cabto biyo si joogto ah maalinta oo dhan.
Jimicsi fudud sida socodka ama jimicsiga uurka loogu talagalay wuxuu ka caawiyaa jirka inuu sii ahaado mid firfircoon, wuxuuna yareeyaa daalka iyo walwalka. Sidoo kale, hurdo ku filan ayaa lagama maarmaan ah si jirku u nasto.
Ha iloobin ballamaha caafimaadka. Baaritaannada joogtada ah waxay kaa caawinayaan in si hore loo ogaado wax kasta oo u baahan daryeel gaar ah. Qaadashada fiitamiinnada uurka, sida folic acid, waa inay sii socotaa sida uu dhakhtarku kuu faray.
Waxyaabaha Laga Fogaado Toddobaadkan
Inkasta oo aad dareemi karto fiicnaan, haddana waxaa jira waxyaabo muhiim ah oo laga fogaado toddobaadka 13aad ee uurka. Khamriga, sigaarka, iyo walxaha kale ee waxyeellada leh waa in gebi ahaanba laga fogaadaa, maadaama ay si toos ah u saameyn karaan horumarka ilmaha.
Cuntooyinka aan si fiican loo karin, sida hilibka ama ukunta ceeriin, iyo caanaha aan la karin (unpasteurized) waa in laga taxaddaraa si looga fogaado caabuqyo halis ah. Sidoo kale, isticmaalka dawo kasta waa in lagu sameeyaa kaliya talada dhakhtar.
Shaqooyin culus ama qaadista wax aad u culus waxay keeni karaan daal iyo cadaadis jirka ah. Isku day inaad dheelitirto nasashada iyo dhaqdhaqaaqa.
Ka fogaanshaha walbahaarka badan iyo hurdo-la’aanta waa muhiim, maadaama caafimaadka maskaxda uu saameyn togan ku leeyahay uurka guud ahaan.
Talooyin Muhiim ah oo Waxtar Leh
Si aad uga faa’iidaysato todobaadka 13aad ee uurka, qaado talooyinkan wax ku oolka ah. Marka hore, dhageyso jirkaaga. Haddii aad dareento daal, naso; haddii aad tamar dareento, samee dhaqdhaqaaq fudud.
Qor wixii su’aalo ah ama walaac ah oo aad qabto si aad ugala hadasho dhakhtarkaaga booqashada xigta. Aqoon helistu waxay yareysaa walwalka.
Xiriirka lammaanaha iyo qoyska la wadaag dareenkaaga. Taageerada bulshada waa tiir muhiim ah oo ka mid ah safarka uurka.
Isku day farsamooyin nasasho sida neefsasho qoto dheer ama salaad iyo fikir. Waxay kaa caawinayaan dejinta maskaxda iyo jirka.
Ugu dambayn, xasuuso in uur kastaa uu gaar yahay. Isbarbardhigga naftaada iyo kuwa kale mararka qaar wuxuu keeni karaa walwal aan loo baahnayn. Ku kalsoonow jidkaaga gaarka ah.
Goorta Lala Xiriirayo Dhakhtar
Inkasta oo todobaadka 13aad ee uurka uu badanaa yahay mid degan, haddana waxaa jira xaalado u baahan in si degdeg ah loola xiriiro dhakhtar. Haddii aad la kulanto dhiig-bax, xanuun daran oo caloosha ah, qandho sare, ama matag joogto ah oo aan istaagin, waa muhiim inaad raadsato talo caafimaad.
Sidoo kale, haddii aad dareento madax-wareer daran, suuxdin, ama isbeddel degdeg ah oo ku yimaada aragga ama neefsashada, ha sugin. Calaamadahan waxay muujin karaan xaalad u baahan baaritaan.
La xiriiridda dhakhtarka waqtigeeda waxay kaa caawinaysaa ilaalinta caafimaadkaaga iyo kan ilmahaaga. Ka fiirsasho iyo feejignaan ayaa ah saaxiibbada ugu wanaagsan ee hooyada uurka leh.
Gunaanad ahaan, Todobaadka 13aad ee uurka waa bilow cusub oo rajo leh. Waa marxalad aad ku dareemi karto xasillooni, tamar, iyo kalsooni sii kordheysa. Fahamka waxa ka dhacaya jirkaaga iyo ilmahaaga wuxuu kaa caawinayaa inaad safarkan u wajahdo si wacyi leh, adigoo ilaalinaya caafimaadka iyo farxadda labadiinaba.
Wixii xog dheeraad ah halkaan ka sii xigo
La Soco Todobaadka xiga ee uurka
