Todobaadka 2aad ee uurka waa xilli muhiim ah, inkastoo dad badan aysan weli ogaan in uur jiro. Waa marxalad u eg diyaar-garow qarsoon –sida dhul la waraabiyey oo sugaya iniin in lagu rido–. Jirka hooyadu wuxuu si xarrago leh isu diyaarinayaa, halka ilmaha mustaqbalka ahi uu weli ku jiro safarkiisa bilowga ah oo maraya isbuuca 2aad ee uurka.
Isbeddellada Uurka ee Todobaadka 2aad ee uurka
Todobaadka 2aad ee uurka, jirka haweeneydu wuxuu ku jiraa marxalad diyaarin ah. Ugxan-siduhu wuxuu bilaabayaa inuu sii daayo ugxan bisil, taas oo ah tallaabada ugu muhiimsan ee uurka horseedi karta. Ugxantan, oo ah hal unug yar, waxay u dhaqaaqaysaa tuubada ugxanta (fallopian tube), halkaas oo ay suurtagal tahay in ay kula kulanto shahwada.
Xilligan, hormoonnada estrogen iyo progesterone ayaa si tartiib ah u kordhaya. Hormoonnadan waxay ka shaqeeyaan dhisidda xuubka ilmo-galeenka, si uu u noqdo meel jilicsan oo diirran oo ilmaha mustaqbalka ahi ku degi karo. Waxaad u maleyn kartaa ilmo-galeenka sida sariir la goglay, wax walba waa la diyaariyey, martiduna wali safar ayay ku soo jirtaa.
Inkasta oo uur dhab ah aanu weli si rasmi ah u bilaaban, haddana isbeddelladan ayaa saldhig u ah toddobaadyada soo socda. Haween badan ma dareemaan wax calaamado ah, halka qaar kalena ay dareemi karaan isbeddello yaryar oo aan si cad loo fahmi karin. Waa xilli aamusan, balse aad u muhiim ah.
Heerka Koritaanka Ilmaha
Marka laga hadlayo todobaadka 2aad ee uurka, ilmuhu weli ma ahan uurjiif muuqda. Si kastaba ha ahaatee, waxa socda waa bilowga safar nololeed. Haddii bacrimintu dhacdo dhammaadka toddobaadkan, ugxanta bacrimisan (zygote) ayaa bilaabaysa inay si degdeg ah u kala qaybsanto.
Qaybsanaantan unugyada ah waa mid la yaab leh. Hal unug ayaa isu beddelaya laba, laba ayaa noqda afar, afarna sideed. Waxay u eg tahay sida iniin yar oo marka biyaha la siiyo si lama filaan ah u bilaabata inay kala furfuranto. Unugyadan cusub ayaa leh hal ujeeddo: inay noqdaan ilmo caafimaad qaba.
Heerkan, cabbir ama miisaan lama qiyaasi karo, balse qorshaha jirka ayaa durba la dejiyey. Dhammaan hidde-sideyaasha (DNA) go’aaminaya midabka indhaha, timaha, iyo astaamaha kale ayaa durba ku jira unuggaas yar. Waa bilow yar, balse leh mustaqbal weyn.
Waqtiga ugu Fiican ee uur qaadida
Sida loo Aqoonsado Ugxan soo deynta?
Si aad uur u qaaddo, waa inaad galmo samaysaa maalmaha ku dhow dhow xilliga ugxan soo deynta. Waxaad ugu fursad badan tahay xaga bacriminta saddexda maalmood ee ka horreeya ugxan soo deynta. Laakiin sidee baad ku ogaan kartaa goorta uu ugxan soo deyntu dhacayo? Jidhkaagu wuxuu ku siinayaa calaamado iyo tilmaamo dhowr ah.
Calaamadaha Muujinaya Ugxan soo deynta
- Isbeddelka Heerkulka Jidhka (Basal Body Temperature – BBT): Heerkulka jidhkaaga ee aasaasiga ah wuu yara kordhaa wax yar kadib marka ugxan soo deyntu dhaco. La socodka heerkulkaaga maalin kasta subaxdii waxay kaa caawin kartaa inaad fahamto qaabka wareeggaaga caadada.
- Xanuun yar ama Casiraad: Haweenka qaarkood waxay dareemaan xanuun yar oo caloosha qafiif ah ama dhabar xanuun hal dhinac ah xilliga ugxan sii deynta. Tan waxaa loo yaqaan mittelschmerz, oo ah eray Jarmal ah oo macnihiisu yahay “xanuunka dhexe.”
- Dareeraha xubinta oo Isbeddela: Dareeraha afka ilmo-galeenka (cervical mucus) ayaa noqda mid cad, simbiriirixan, oo laastiig ah, oo u eg ukunta ceeriinka ah shaharkeeda. Tani waxay u sahlaysaa shahwada inay si fudud ugu safarto ilmo-galeenka.
- Naasaha oo Jilca ama Xanuuna: Isbeddelka hoormoonnada awgeed, naasahaagu waxay dareemi karaan inay buuxaan ama yara xanuunayaan.
- Kacsiga oo Kordha: Waxaa laga yaabaa inaad dareento rabitaan galmo oo ka badan sidii caadiga ahayd. Jidhkaaga ayaa si dabiici ah kuu riixaya inaad galmo samayso xilliga aad ugu bacrimis badan tahay.
- Urta oo Fiiqmata: Cilmi-baarisyo qaar ayaa muujiyay in awoodda urta ee haweeneydu ay xoogaysato agagaarka ugxan sii deynta, gaar ahaan urta ragga.
Aaladaha Lagu Ogaan Karo Ugxan sii deynta
Haddii aad rabto inaad si dhakhso leh uur u qaaddo, waxaad isticmaali kartaa aalado casri ah oo kaa caawinaya:
- Xisaabiyaha Ugxan soodeynta (Ovulation Calculator): Aaladahan online-ka ah waxay kaa caawin karaan inaad qiyaasto maalmahaaga ugu bacrimis badan tahay adigoo galinaya taariikhda caadadaada.
- Ulooyinka Tijaabada Ugxansidaha (Ovulation Test Strips): Kuwani waxay kaadidaada ka cabbiraan heerka hoormoonka luteinizing hormone (LH), kaas oo aad u kordha 24-36 saacadood ka hor ugxan soo deynta. Natiijo togan waxay ku tusinaysaa in waqtigii ugu habboonaa ee galmadu uu dhow yahay.
Horumarka Ilmahaaga Mustaqbalka ee Todobaadka 2aad ee uurka
Inkastoo aysan weli jirin ilmo, haddana tallaabooyinka ugu horreeya ee nolosha ayaa toddobaadkan la qaadayaa. Waa geeddi-socod isku dhafan oo cajiib ah.
Diyaar Garowga Korriinka Ilmaha
Maalmihii la soo dhaafay, kororka hoormoonnada estrogen iyo progesterone ayaa keenay in dahaarka ilmo-galeenkaagu uu dhumuc yeesho. Dahaarkan qaniga ah wuxuu diyaar u yahay inuu quudiyo oo uu taageero ukun la bacrimiyey haddii ay timaaddo. Isla mar ahaantaana, ugxansidahaaga (ovaries), ukumo ayaa ku bislaanaya kiishash yaryar oo dareere ka buuxo oo loo yaqaan follicles.
Ukunta oo la Sii Daayo
Marka ugxan sii daynta dhacdo, hal ukun oo bisil ayaa ka soo dillaacda kiishkeedii, waxaana laga soo qabtaa ugxansidaha iyadoo loo sii gudbinayo tuubada ilmo-galeenka (fallopian tube). Waa muhiim in la ogaado in ugxansiduhu uusan qasab ahayn inuu dhaco bartamaha saxda ah ee wareeggaaga caadada. Tusaale ahaan, haweeney leh wareeg 28 maalmood ah, wuxuu dhici karaa wakhti kasta inta u dhaxaysa maalinta 9aad iyo 21aad.
Bacriminta – Kulanka Shahwada iyo Ukunta
24-ka saacadood ee ka dambeeya ugxansidaha, ukuntaadu waxay diyaar u tahay in la bacrimiyo.
Haddii hal unug shahwo oo caafimaad qaba uu ku guulaysto inuu ka soo dabbaasho siilka, isagoo sii mara afka ilmo-galeenka, kuna socdaala ilmo-galeenka ilaa uu ka gaaro tuubada ilmo-galeenka oo uu dhex galo ukunta, bacrimin ayaa dhacaya. Waxaa xusid mudan, in biya-baxa caadiga ah uu ku jiro ku dhawaad 250 milyan oo shahwo ah. Kaliya 400 oo ka mid ah ayaa ka badbaada safarka dheer ee 10-ka saac ah, laakiin inta badan waa hal unug oo kaliya kan ku guulaysta inuu dhaafo xuubka dibadda ee ukunta.
Isku-dhafka Hiddo-sidayaasha10 ilaa 30 saacadood ee xiga, bu’da unugga shahwada ee guulaystay ayaa la midoobaysa tan ukunta, waxayna isku darayaan macluumaadkooda hiddeed. Haddii shahwadu ay sido koromosoomka Y, ilmahaagu wuxuu noqon doonaa wiil.
Haddii ay sido koromosoomka X, waxaad dhali doontaa gabar. Ukunta la bacrimiyey hadda waxaa loo yaqaan saygoot (zygote).
Ku-beeranka (Implantation)
Saygootku wuxuu qaadanayaa saddex ilaa afar maalmood inuu ka soo safro tuubada ilmo-galeenka kuna socdo ilmo-galeenka. Inta uu safarka ku jiro, wuxuu u qaybsamayaa 100 ama ka badan unugyo isku mid ah. Marka uu galo ilmo-galeenka, waxaa loo yaqaan blastocyst. Maalin ama labo kadib, wuxuu bilaabayaa inuu isku aaso dahaarka hodanka ah ee ilmo-galeenka, halkaas oo uu sii wado korriinkiisa iyo qaybsankiisa.
Liiska Hubinta ee Todobaadka 2aad ee uurka
Sida aad Isugu Diyaarin Karto
Tani waa wakhtigii aad aasaaska u dhigi lahayd uur caafimaad qaba. Waa kuwan qodobo muhiim ah oo ay tahay inaad fiiro gaar ah u yeelato:
- Qaado Faytamiinnadaada Haddii aadan weli bilaabin, hadda waa waqtigii aad bilaabi lahayd qaadashada faytamiinada uurka (prenatal vitamins) oo ay ku jirto ugu yaraan 400 microgram (mcg) oo folic acid ah maalin kasta. Folic acid waxay si weyn u yaraysaa halista cilladaha dhalashada ee ku dhaca neerfaha ilmaha (neural tube defects).
- La Kulanka Dhaqtarkaaga: Way fiican tahay inaad ballan la yeelato dhakhtarkaaga ka hor intaadan uur qaadin (preconception checkup). Tani waxay hubinaysaa in jidhkaagu ku jiro xaaladdii ugu fiicnayd ee uu ilmo ku abuuri karo. Kala hadal daawooyinka aad qaadato iyo in ay jiraan kuwo u baahan in la joojiyo.
- Tixgeli Baaritaanka Hidda-sidaha: Adiga iyo lammaanahaagu waxaad tixgelin kartaan baaritaanka hidda-sidaha (genetic carrier screening) si aad u ogaataan haddii aad siddaan hiddo-sidayaal u gudbin kara cudurro dhaxalgal ah oo halis ah ilmahaaga. La-talinta hidaha waxay idinka caawinaysaa inaad fahamtaan doorashooyinkiina.
- Galmo Joogto ah Samee:Daraasaduhu waxay muujinayaan in lammaanayaasha galmo sameeya maalin kasta ama maalin dhaaf ay leeyihiin heerka ugu sarreeya ee uur qaadista. Si kastaba ha ahaatee, sharci wanaagsan ayaa ah inaad isku daydo ugu yaraan labadii ama saddexdii maalmoodba mar wax yar ka dib marka caadadu kaa dhammaato.
- U Hel Waqti Daryeelkaaga Shakhsiyeed: Daryeelka caafimaadkaaga maskaxeed iyo midka jidheed waa fure. Cun cuntooyin caafimaad qaba, hel hurdo kugu filan, samee jimicsi joogto ah, oo maaree walwalka. Dhaqdhaqaaqyada sida duugista, yoga, iyo neefsashada qotoda dheer waxay yareyn karaan walwalka, taas oo kordhin karta fursadahaaga rimidda.
- Ka Fogow Waxyaabaha Dhibaatada Leh: Markaad isku dayeyso inaad uur qaaddo, waa muhiim inaad iska ilaaliso tubaakada, maandooriyaha, aalkolada, iyo kafeynka xad-dhaafka ah. Waxyaabahan waxay si xun u saameyn karaan bacrimintaada iyo caafimaadka uurjiifka.